فشارخون چیست؟
قلب با هر ضربان، خون را درون رگ‌ها به گردش درمی‌آورد. نیرویی که خون هنگام حرکت به دیواره رگ‌ها وارد می‌کند، فشارخون نام دارد.
فشارخون معمولاً با دو عدد بیان می‌شود:
فشار سیستولیک
عدد بالاتر، فشار سیستولیک است و نشان‌دهنده فشار داخل رگ‌ها هنگام انقباض قلب و پمپاژ خون است.
فشار دیاستولیک
عدد پایین‌تر، فشار دیاستولیک است و فشار داخل رگ‌ها را در فاصله بین ضربان‌های قلب نشان می‌دهد.
برای مثال، در یک اندازه‌گیری با عدد ۱۲۰ روی ۸۰ میلی‌متر جیوه، عدد ۱۲۰ فشار سیستولیک و عدد ۸۰ فشار دیاستولیک است.
تفسیر فشارخون به عواملی مانند سن، شرایط جسمی، داروهای مصرفی و سابقه پزشکی فرد بستگی دارد. بنابراین بهتر است به جای قضاوت درباره یک عدد منفرد، روند اندازه‌گیری‌های مکرر و نظر پزشک در نظر گرفته شود.
فشارخون
چرا اندازه‌گیری فشارخون در منزل اهمیت دارد؟
یکی از دلایل اهمیت اندازه‌گیری فشارخون در منزل این است که فشارخون در طول روز ثابت نیست. فعالیت بدنی، استرس، خواب، تغذیه، مصرف برخی مواد و حتی زمان اندازه‌گیری می‌توانند روی نتیجه تأثیر بگذارند.
اندازه‌گیری خانگی می‌تواند تصویری واقعی‌تر از فشارخون فرد در شرایط معمول زندگی ارائه کند.
۱. فشارخون بالا ممکن است بدون علامت باشد
فشارخون بالا در بسیاری از افراد ممکن است برای مدت طولانی علامت مشخصی ایجاد نکند. به همین دلیل گاهی فرد بدون اینکه احساس بیماری داشته باشد، دچار فشارخون بالا است.
اندازه‌گیری منظم با یک فشارسنج مناسب می‌تواند به شناسایی زودتر فشارخون غیرطبیعی کمک کند.
۲. کمک به پیگیری وضعیت فشارخون
اگر پزشک برای فرد برنامه‌ای جهت کنترل فشارخون در نظر گرفته باشد، اندازه‌گیری در منزل می‌تواند به ثبت روند فشارخون کمک کند.
ثبت تاریخ، ساعت و نتیجه اندازه‌گیری‌ها باعث می‌شود تغییرات فشارخون در طول زمان بهتر قابل بررسی باشد.
۳. کمک به تشخیص تغییرات فشارخون
گاهی فشارخون فرد در محیط درمانی با فشارخون او در خانه متفاوت است. اضطراب حضور در محیط پزشکی می‌تواند باعث افزایش موقتی فشارخون شود. از طرف دیگر، در برخی افراد ممکن است فشارخون در محیط درمانی طبیعی باشد اما در خانه یا محیط روزمره افزایش پیدا کند.
به همین دلیل، اندازه‌گیری خانگی در کنار ارزیابی پزشکی می‌تواند اطلاعات ارزشمندی ایجاد کند.
فشارخون بالا چیست؟
فشارخون بالا یا پرفشاری خون به وضعیتی گفته می‌شود که فشار واردشده به دیواره رگ‌ها به‌طور مداوم بالاتر از محدوده مناسب باشد.
فشارخون بالا ممکن است در ابتدا علامت خاصی نداشته باشد، اما تداوم آن می‌تواند به مرور زمان به رگ‌های خونی و اندام‌های مختلف بدن آسیب برساند.
شدت و نحوه طبقه‌بندی فشارخون بالا بر اساس دستورالعمل پزشکی مورد استفاده متفاوت است و تشخیص آن باید توسط متخصص انجام شود.
خطرات فشارخون بالا چیست؟
فشارخون بالا در صورت کنترل نشدن می‌تواند احتمال بروز برخی مشکلات مهم سلامتی را افزایش دهد.
تأثیر بر قلب
قلب برای پمپاژ خون در برابر فشار بالاتر، باید سخت‌تر کار کند. در طول زمان، این وضعیت می‌تواند بر ساختار و عملکرد قلب تأثیر بگذارد و خطر بیماری‌های قلبی را افزایش دهد.
تأثیر بر مغز
فشارخون بالا می‌تواند خطر برخی مشکلات عروقی مغز، از جمله سکته مغزی، را افزایش دهد.
تأثیر بر کلیه‌ها
کلیه‌ها به شبکه گسترده‌ای از رگ‌های خونی وابسته هستند. فشارخون بالا در طولانی‌مدت می‌تواند به عروق و بافت کلیه آسیب برساند و عملکرد کلیه را تحت تأثیر قرار دهد.
تأثیر بر چشم‌ها
رگ‌های ظریف چشم نیز می‌توانند تحت تأثیر فشارخون بالا قرار بگیرند و در صورت کنترل نشدن فشارخون، احتمال آسیب‌های چشمی افزایش پیدا کند.
آسیب به رگ‌های خونی
افزایش مداوم فشار داخل رگ‌ها می‌تواند به دیواره عروق آسیب وارد کند و زمینه بروز مشکلات قلبی و عروقی را افزایش دهد.
آیا فشارخون پایین هم خطرناک است؟
بله، فشارخون پایین یا افت فشارخون نیز در بعضی شرایط می‌تواند نیازمند بررسی پزشکی باشد.
فشارخون پایین همیشه به معنای وجود بیماری نیست و بعضی افراد ممکن است به‌طور طبیعی فشارخون پایین‌تری داشته باشند و علامتی نداشته باشند. اما اگر کاهش فشارخون باعث کاهش خون‌رسانی کافی به مغز و سایر اندام‌ها شود، می‌تواند مشکل‌ساز باشد.
فشار خون نرمال، بالا و پایین چند است؟
فشار خون یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سلامت قلب و عروق است و معمولاً با دو عدد نمایش داده می‌شود؛ عدد بالا یا فشار سیستولیک و عدد پایین یا فشار دیاستولیک. برای مثال، اگر فشار خون فرد ۱۲۰ روی ۸۰ میلی‌متر جیوه باشد، عدد ۱۲۰ فشار سیستولیک و عدد ۸۰ فشار دیاستولیک است.
فشار خون در طول روز می‌تواند تغییر کند و عواملی مانند استرس، فعالیت بدنی، خواب، تغذیه و برخی داروها روی آن تأثیر بگذارند. بنابراین تشخیص فشار خون بالا یا پایین معمولاً بر اساس یک بار اندازه‌گیری انجام نمی‌شود و تکرار اندازه‌گیری در شرایط مناسب اهمیت دارد.
فشار خون نرمال چند است؟
در بزرگسالان، فشار خون کمتر از ۱۲۰ روی ۸۰ میلی‌متر جیوه در محدوده طبیعی قرار می‌گیرد.
به‌عنوان مثال، فشار خون ۱۱۵ روی ۷۵ معمولاً در محدوده طبیعی محسوب می‌شود. با این حال، وضعیت هر فرد می‌تواند متفاوت باشد و تفسیر فشار خون باید با توجه به شرایط و سابقه پزشکی فرد انجام شود.
فشار خون بالا از چند است؟
بر اساس دسته‌بندی‌های رایج، فشار خون بالا به‌طور کلی زمانی مطرح می‌شود که اندازه‌گیری‌های تکرارشونده نشان دهند:
۱۳۰ تا ۱۳۹ برای عدد بالا یا سیستولیک، یا
۸۰ تا ۸۹ برای عدد پایین یا دیاستولیک
در محدوده فشار خون بالا قرار دارد.
اگر فشار خون به ۱۴۰ روی ۹۰ میلی‌متر جیوه یا بیشتر برسد، فشار خون بالا در سطح بالاتری قرار می‌گیرد و باید توسط پزشک ارزیابی شود.
برای مثال، فشار ۱۴۵ روی ۹۲ بالا محسوب می‌شود. همچنین اگر فقط یکی از دو عدد بالا باشد، همان عدد می‌تواند در طبقه‌بندی فشار خون اهمیت داشته باشد.
فشار خون پایین چند است؟
برای فشار خون پایین یک عدد ثابت که برای همه افراد به یک شکل خطرناک باشد وجود ندارد. معمولاً فشار خون کمتر از ۹۰ روی ۶۰ میلی‌متر جیوه به‌عنوان فشار خون پایین در نظر گرفته می‌شود، اما اگر فرد هیچ علامتی نداشته باشد، ممکن است این فشار برای بدن او طبیعی باشد.
فشار خون پایین زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که همراه با علائمی مانند:
سرگیجه
ضعف
تاری دید
احساس سبکی سر
تهوع
گیجی
غش کردن
باشد. در صورت تکرار این وضعیت یا شدید بودن علائم، بررسی علت توسط پزشک ضروری است.
فشار خون خیلی بالا چه زمانی خطرناک است؟
اگر فشار خون به بیش از ۱۸۰ روی ۱۲۰ میلی‌متر جیوه برسد، فشار خون بسیار بالا محسوب می‌شود. در چنین شرایطی بهتر است پس از چند دقیقه استراحت، فشار خون دوباره اندازه‌گیری شود.
اگر فشار همچنان بسیار بالا باشد، به‌خصوص اگر همراه با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف یا بی‌حسی ناگهانی، اختلال بینایی، گیجی شدید یا مشکل در صحبت کردن باشد، باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت.
فشارخون
چرا اندازه‌گیری منظم فشار خون اهمیت دارد؟
فشار خون بالا در بسیاری از افراد ممکن است بدون علامت مشخص باشد. به همین دلیل، اندازه‌گیری منظم فشار خون می‌تواند به شناسایی تغییرات آن کمک کند.
استفاده از فشارسنج خانگی مناسب به افراد کمک می‌کند فشار خون خود را در محیط منزل اندازه‌گیری و نتایج را ثبت کنند. برای به‌دست‌آوردن نتیجه قابل اعتماد، بهتر است قبل از اندازه‌گیری چند دقیقه در آرامش بنشینید، پاها روی زمین باشد، هنگام اندازه‌گیری صحبت نکنید و کاف فشارسنج متناسب با اندازه بازو انتخاب شود.
یک نکته مهم درباره اعداد فشار خون
یک بار بالا یا پایین بودن فشار خون لزوماً به معنی ابتلا به بیماری نیست. فشار خون می‌تواند تحت تأثیر شرایط مختلف در طول روز تغییر کند. به همین دلیل، اگر چندین بار فشار خون شما خارج از محدوده معمول بود، بهتر است نتایج را ثبت کرده و برای بررسی دقیق‌تر با پزشک مشورت کنید.
اندازه‌گیری صحیح و منظم فشار خون، یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای آگاهی از وضعیت سلامت قلب و عروق است.
عوامل مؤثر بر فشارخون
فشارخون تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد و ترکیبی از عوامل ژنتیکی، سبک زندگی، شرایط جسمی و محیطی می‌تواند در آن نقش داشته باشد.
۱. مصرف نمک
مصرف زیاد سدیم می‌تواند در برخی افراد باعث افزایش فشارخون شود. کاهش مصرف نمک و توجه به میزان سدیم موجود در غذاهای فرآوری‌شده می‌تواند بخشی از یک سبک زندگی مناسب برای کنترل فشارخون باشد.
۲. فعالیت بدنی
فعالیت بدنی منظم برای سلامت قلب و عروق اهمیت دارد. کم‌تحرکی می‌تواند با افزایش برخی عوامل خطر مرتبط با فشارخون همراه باشد.
نوع و میزان فعالیت بدنی باید متناسب با شرایط جسمی فرد باشد.
۳. وزن و وضعیت بدنی
اضافه‌وزن می‌تواند با افزایش خطر فشارخون بالا همراه باشد. حفظ وزن در محدوده مناسب، در کنار تغذیه متعادل و فعالیت بدنی، بخشی از مراقبت از سلامت قلب و عروق است.
۴. استرس
استرس می‌تواند باعث افزایش موقت فشارخون شود. اگر فرد به‌طور مداوم در شرایط استرس‌زا قرار داشته باشد، مدیریت استرس و داشتن خواب و فعالیت کافی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
۵. خواب
خواب ناکافی یا بی‌کیفیت می‌تواند با افزایش خطر برخی مشکلات قلبی و عروقی ارتباط داشته باشد. داشتن برنامه خواب منظم یکی از بخش‌های مهم سبک زندگی سالم است.
۶. سیگار و محصولات حاوی نیکوتین
مصرف نیکوتین می‌تواند باعث افزایش موقت فشارخون و ضربان قلب شود و در مجموع برای سلامت قلب و عروق مضر است.
۷. مصرف برخی داروها
بعضی داروها می‌توانند روی فشارخون تأثیر بگذارند. بنابراین اگر فشارخون فرد تغییر قابل توجهی پیدا کرده است، باید داروهای مصرفی خود را با پزشک یا داروساز بررسی کند.
۸. عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی
سابقه خانوادگی فشارخون بالا می‌تواند در افزایش احتمال ابتلا نقش داشته باشد. به همین دلیل افرادی که در خانواده خود سابقه فشارخون بالا دارند، بهتر است نسبت به اندازه‌گیری و پیگیری فشارخون توجه بیشتری داشته باشند.
۹. سن
با افزایش سن، تغییراتی در عروق و سیستم قلبی‌عروقی ایجاد می‌شود که می‌تواند احتمال ابتلا به فشارخون بالا را افزایش دهد.
۱۰. تغذیه
نوع رژیم غذایی می‌تواند بر سلامت قلب و فشارخون تأثیرگذار باشد. مصرف بیشتر سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل و مواد غذایی مغذی و کاهش مصرف غذاهای بسیار شور و فرآوری‌شده می‌تواند بخشی از الگوی غذایی مناسب برای سلامت قلب باشد.
چگونه فشارخون را در منزل به‌درستی اندازه بگیریم؟
استفاده از فشارسنج خانگی زمانی مفیدتر است که اندازه‌گیری با روش صحیح انجام شود.
قبل از اندازه‌گیری
حدود ۵ دقیقه در آرامش بنشینید.
از ورزش یا فعالیت شدید بلافاصله قبل از اندازه‌گیری خودداری کنید.
بهتر است پیش از اندازه‌گیری، مثانه تخلیه شده باشد.
هنگام اندازه‌گیری صحبت نکنید.
پاها را روی زمین قرار دهید و از روی هم نیندازید.
بازو را روی سطحی مناسب و تقریباً هم‌سطح قلب قرار دهید.
استفاده صحیح از کاف فشارسنج
اندازه کاف باید متناسب با دور بازو باشد. کاف نامناسب می‌تواند روی دقت نتیجه تأثیر بگذارد.
کاف باید طبق دستورالعمل دستگاه، روی بازو قرار بگیرد و در زمان اندازه‌گیری دست و بدن ثابت باشند.
ثبت نتایج
بهتر است تاریخ، ساعت و عدد فشارخون ثبت شود. ثبت منظم نتایج می‌تواند به پزشک کمک کند تا الگوی فشارخون را بهتر بررسی کند.
آیا یک بار فشارخون بالا به معنی ابتلا به فشارخون است؟
خیر. فشارخون می‌تواند در طول روز تغییر کند و عواملی مانند استرس، فعالیت، مصرف برخی مواد غذایی یا نوشیدنی‌ها و شرایط محیطی بر آن اثر بگذارند.
بنابراین معمولاً برای ارزیابی فشارخون، اندازه‌گیری‌های متعدد و شرایط اندازه‌گیری اهمیت دارند. اگر چندین بار فشارخون شما بالاتر یا پایین‌تر از حد معمول است، بهتر است نتایج را با پزشک در میان بگذارید.
چه زمانی فشارخون نیاز به توجه فوری دارد؟
اگر فشارخون بسیار بالا باشد و هم‌زمان علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف یا بی‌حسی ناگهانی، اختلال در صحبت کردن، تغییر ناگهانی بینایی یا گیجی شدید ایجاد شود، باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت.
همچنین افت شدید فشارخون همراه با غش، گیجی شدید، ضعف قابل توجه یا علائم جدی دیگر نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
فشارسنج خانگی؛ یکی از ابزارهای مهم پایش سلامت
داشتن یک فشارسنج مناسب در منزل می‌تواند برای افرادی که نیاز به پیگیری فشارخون دارند، بسیار کاربردی باشد. البته دقت دستگاه، اندازه مناسب کاف و روش صحیح اندازه‌گیری اهمیت زیادی دارد.
هنگام خرید فشارسنج بهتر است به مواردی مانند نوع دستگاه، اندازه کاف، خوانایی نمایشگر، روش استفاده و اعتبار دستگاه توجه شود.
جمع‌بندی
فشارخون یکی از شاخص‌های مهم سلامت قلب و عروق است و تغییرات آن همیشه با علائم واضح همراه نیست. به همین دلیل، اندازه‌گیری منظم فشارخون در شرایط مناسب می‌تواند به آگاهی از وضعیت بدن و پیگیری بهتر آن کمک کند.
فشارخون بالا در صورت تداوم می‌تواند بر قلب، مغز، کلیه‌ها، چشم‌ها و رگ‌های خونی اثر منفی داشته باشد. از سوی دیگر، فشارخون پایین نیز در صورت شدید بودن یا همراه شدن با علائم می‌تواند نیازمند بررسی پزشکی باشد.
عوامل مختلفی مانند تغذیه، مصرف نمک، فعالیت بدنی، وزن، استرس، خواب، سن، سابقه خانوادگی، مصرف نیکوتین و برخی داروها می‌توانند بر فشارخون تأثیر بگذارند.
استفاده صحیح از فشارسنج خانگی، ثبت منظم نتایج و در میان گذاشتن تغییرات قابل توجه با پزشک، می‌تواند بخشی از یک برنامه مناسب برای مراقبت از سلامت قلب و عروق باشد.
برای مشاهده و خرید انواع فشارسنج و سایر تجهیزات پزشکی و مراقبتی می‌توانید از محصولات فروشگاه تجهیزات پزشکی پویاپزشکی دیدن کنید.